Te Whakapakari i te Rautaki Pūnaha Rorohiko Hei Ako i Te Reo Māori
Ka whakaatu a Pare Keiha, John Moorefield, Tania Ka’ai rātau ko Hohepa Spooner i ngā rauemi ā-rorohiko e honoa ana ki te whāinga rautaki ka whakahoutia ai te ako i te reo Māori.
Ngā kaituhi
Pare Keiha rātou ko John Moorfield, ko Tania Ka‘ai, ko Hohepa Spooner1

Kua whakatakotoria e Te Ara Poutama, o Te Wānanga Aronui o Tāmaki Makau Rau he rautaki mahi hei whakatairanga i te ako i te reo Māori. Kua whakawhanaketia tēnei mā te hangarau pūnaha rorohiko, ā, kua whakakotahitia ngā āhuatanga whakaako me te aromatawai o te reo Māori hei whakarei i ngā mahi a te akonga me te hua o ngā mahi. Ka whakamāramatia ēnei hangarau mō te rorohiko me ngā taru pāoho pēnei i te iPod me te ako ahakoa kei hea. He kōrero whānui e whai ake nei mō tētahi rautaki pūnaha rorohiko mō te hanga, mō te whakaako me te aromatawai i te reo Māori. Ka whakaaturia he ao hou tēnei mō te ako i te reo Māori, ā, mā ēnei hangarau pūnaha rorohiko e whakawhanake te reo Māori (tētahi atu reo tuarua rānei).
He Whakamārama
E whakapaetia ana e The (New Zealand) Digital Strategy: Creating Our Digital Future (www.digitalstrategy.govt.nz) ‘using digital technologies to create and access our distinctive cultural content enhances our identity as New Zealanders.’ Ka whakapaetia anō hoki tēnei rautaki me kimi ngā huarahi kia uru ai ngā tāngata o Aotearoa ki tēnei hangarau whakaaturanga me ngā hangarau whakawhitiwhiti whakaaro (ICT) hei whakapūmau, hei panoni, hei whakamana i ngā hapori kia tautokona ai ō rātou tūmanako. He mea nui whakaharahara te mōhio ki te kōrero i te reo Māori ki ngā tāngata o Aotearoa me Te Waipounamu, Māori mai, Pākehā mai, hei tuakiri mō ngā tāngata o konei. He wāhi anō mō ngā hangarau rorohiko hei whakapakari i taua tuakiri, ā, he koha anō hoki a Te Whanake.
He nui ake ngā rauemi rorohiko o Te Whanake2 i ētahi atu hei ako i te reo Māori. He whānui ngā rauemi, arā, e whā ngā pukapuka matua me ngā pukapuka tātaki hei tautoko; he kōpae me ngā mahi whakarongo, kōrero hoki kei runga; he pukapuka hei āwhina i ngā kaiwhakaako; me tētahi papakupu. Mā ēnei rauemi ka whanake te reo o te tangata mai i te tīmatanga o te ako tae noa ki te wā e matatau ana ia ki te kōrero, ki te whakarongo, ki te pānui, ki te tuhituhi hoki i te reo.
I puta mai ngā rauemi o Te Whanake i runga i te hiahia kia hangaia he rauemi e whai ana i ngā whakaakoranga hou o te whakaako i tētahi reo tuarua. I ngā tau e toru tekau kua hipa kua pai haere te mahi whakaako reo tuarua, he mōhio ake nō tātou ki ngā āhuatanga o te ako reo tuarua.
Ko te tikanga whakaako o ngā pukapuka me ngā rauemi o Te Whanake e whakaata ana i te ako a te tamaiti i tana reo tuarua. He hua ēnei pukapuka me ngā rauemi nō tā te kaituhi whakaako, rangahau hoki i te reo. I whakaako te kaituhi i te reo Māori ki ngā taitamariki me ngā pakeke mō ngā tau e whā tekau.
He āhua hōhonu tonu te rangahau kia tuhia ai ēnei rauemi. He roa te wā e kimihia ana ngā kōrero e tika ana mā ngā ākonga e ako ana i te reo mai i te tīmatanga tae noa ki te wā e matatau ana rātou ki te kōrero i te reo. Kua kimihia, kua tuhia, kua whiriwhirihia ngā whakaahua hei rauemi, ā, ko ētahi kua mahia mō te whakaako i ētahi āhuatanga o te reo, ā, hei whakareka anō hoki i ngā kōrero.
I āta rangahauhia ngā momo rerenga kōrero me te patapatai i ngā mātanga o te reo i aua āhuatanga o ia wāhanga, o ia wāhanga o ngā pukapuka matua, pukapuka tātaki hoki. Kāore ētahi whakamārama o te reo o ngā pukapuka o Te Whanake e kitea ana i ētahi atu pukapuka.
I unuhia mai ētahi o ngā kōrero taketake hei mahi whakarongo i ngā rīpene whakaata kei Te Reo Tātaki e puritia ana. I āta whiriwhirihia ngā kōrero e tika ana, ā, he roa te wā kia whakaaetia mai ngā kaipupuri i ngā taonga nei kia homai me te iti o te utu. Kua pai haere ngā mīhini hei hopu i ngā kōrero, ā, i wānangatia me aha ēnei rauemi tawhito. Anei ngā kōrero mō te huarahi kia kitea aua rauemi.
He rautaki kōmitimiti hei ako i te reo Māori mā te rorohiko
He āhua maha ngā mahi nō tētahi rautaki kōmitimiti hei ako i te reo Māori mā te rorohiko hei whakatairanga i te ako i te reo Māori. Nā ngā hangarau a Apple me AUT kei te ipurangi (arā, AUT Blackboard Learning Management System) ēnei i whakawhanake, tae atu ki ēnei:
1) Te hangarau rorohiko me te pakihere rokiroki o ngā rīpene me ngā kōpae o Te Whanake
I ngā wā o mua ko ngā rīpene whakarongo, ā, i muri mai ko ngā whakakapi, arā, ko ngā kōpae. Mā te whakawaiwai reo te nuinga o ngā mahi e hāngai ana ki ēnei e whakaoti, ā, he nui hoki te utu hei hanga i ngā whakawaiwai reo nei. Kua whakawhitihia ngā kōrero kei runga i ngā rīpene whakarongo me ngā kōpae hei kōnae ipurangi. Ka taea ngā kōnae ipurangi te tuku mai ki iTunes, ka tuku mai ai ki ngā iPods me ngā iPhones. Nō konā, ka taea te hari ki wīwī, ki wāwā, ā, kāore te reo e herea ana ki te akomanga. Ka taea te reo e ngā ākonga tonu te ako ahakoa te horopaki, ahakoa kei hea rātou. Mā te akonga tonu ia e ako, ā, mā ēnei rauemi ipurangi. I ngā ākonga e ako ana i te reo, e ako ana hoki rātou ki te whakamahi i ngā rauemi ipurangi. Mā te aranga ake o ngā āhuatanga hou, arā, o ngā taputapu hou, ka taea e ngā ākonga te ako ahakoa kei hea, ao noa, pō noa.
I hangaia ngā kōnae ipurangi ki tā Apple GarageBand me tā Apple Final Cut Pro. Ka oti ana ngā whakaahua te whakatika mō ngā kōnae ipurangi, ka whakaurua ki roto i tētahi kohinga o iPhoto kia ngāwari ai te tiki atu mā te mata ipurangi kia tāpiritia ki te ara rokiroki GarageBand. I whakatikaina, i hangaia hoki ētahi atu kōnae pūoro ki te GrarageBand. Ko ngā kōnae pūoro kua oti kē te tāpiri ki tētahi kōpae ka whakawhitihia ki iTunes, kātahi ka huri ai ki te āhua e tika ana. I tāpiritia ngā kōrero me ngā whakaahua kua tohua ki te konae ipurangi. Ka tāpiritia ngā kōnae whakaata o Te Whanake ki tā Apple Final Cut Pro.
Nō konā, kua tīmata ngā pia rangahau ki te kimi i ngā huarahi kia taea ai e rātou he rauemi rorohiko hou te hanga hei hua mō ā rātou mahi rangahau, hei whakatairanga anō hoki i te reo Māori, tae atu ki ngā kohikohinga ā-rorohiko me ngā pae tukutuku.
He nui ake ngā rauemi ipurangi kei http://www.tewhanake.maori.nz i ētahi atu kohikohinga rauemi ipurangi kore utu mō ngā reo taketake o te ao. He papakupu, he paki waituhi3 me ngā mahi ako reo Maori mā ngā ākonga tonu e mahi, he kōnae ipurangi me ētahi pūrākau pouaka whakaata4 anō hoki hei whakarongo, hei kōrero hoki ētahi o aua rauemi5. He rauemi hoki o Te Whanake a Tōku Reo6, he hōtaka reo Māori mō te pouaka whakaata. Kotahi rau ngā whakaaturanga nei mā ngā tāngata kātahi anō ka tīmata ki te ako i te reo Māori. I hangaia ēnei whakaaturanga mā Whakaata Māori, engari ko te mea hou o ēnei ko ngā mahi kei te ipurangi i te taha o ia whakaaturanga, o ia whakaaturanga mā ngā kaimātakitaki hei whakapakari i tō rātou reo. Kei te ipurangi ēnei whakaaturanga. I hangaia ēnei rauemi i runga ano i ngā momo whakaako e tika ana. Mā ēnei rauemi o Te Whanake te tangata e ako te reo mai i te tīmatanga tae noa ki te wā e matatau ana ia ki ngā pūkenga katoa o te reo. Ko te whāinga kia oti ngā rauemi katoa o Te Whanake kua matatau te akonga ki te kōrero, ki te tuhituhi hoki i te reo Māori.
2) Te Mata Blackboard
Mā te pūnaha rorohiko kei Te Wānanga Aronui o Tāmaki Makau Rau ka tukuna, ka aromatawaitia hoki ngā tuhinga me ngā kōnae whakarongo mō ngā mahi reo Māori. Nō konā, he whānui tonu ngā momo ako. Mā te pūmanawa rorohiko e kīia nei ko Wimba Voice e taea ai ngā tohutohu ā-waha te hopu, te mahi tahi, te ako me te aromatawai. Mā te kōnae Wimba Voice te ako mā te ipurangi e hāpai. Ka taea ngā mahi whakarongo me te tuku pānui ā-waha e ngā kaiwhakaako te whakamōhio atu ki ngā ākonga. He pūrere hopu reo kei taua pūmanawa rorohiko kia taea ai ngā kaiwhakaako te whakamahuki ā-waha ngā ariā, te pānui mahi me ngā whakaaro matua kia kōrerohia i ngā akomanga e tū mai ana. Mā ngā kōnae whakarongo o ngā kaikōrero Māori e taea ai ngā ākonga te ako kupu hou, te whakapakari hoki i ngā pūkenga whakarongo. Mā tēnei momo pūmanawa rorohiko ka taea e ngā kaiwhakaako te tuku kōnae whakarongo, whakaahua, kōnae whakaata hoki. Ka taea anō hoki e ngā ākonga ā rātou kōrero te tuku mā te ipurangi ahakoa kei tēhea whenua o te ao rātou. Kāore ngā ākonga e herea ana ki te taiwhanga whakawaiwai reo o te whare wānanga. Ka taea anō hoki ngā aromatawai me ngā whakamātautau e ngā kaiwhakaako te whakahoki mā te ipurangi, ahakoa kei tēhea whenua o te ao. Kua kore he rīpene whakarongo me ngā mīhini hopu kōrero hei whakapōrearea i ngā ākonga me ngā kaiako.
He āhuatanga hou nō ngā akoranga ā-ipurangi, arā, te hanga kōnae ipurangi me ngā kōnae whakaata mō ngā akoranga reo Māori. He ngāwari te tukua mai o ngā rokiroki mā te kape i ngā nohoanga url ka tāpiri ai ki te rārangi tono o Apple iTunes. Kia oti tēnei, ka taea e te akonga ngā kōnae ipurangi te tō ki te iPod, ki te iPhone (ki ētahi atu taru pāoho rānei) hei hari i tana taha, ahakoa kei hea.
Ka wātea ngā ākonga ki te uru atu ki te pūnaha whakahaere ako me ētahi atu rauemi rorohiko pērā i ngā papakupu me ngā rokiroki kei te ipurangi hei āwhina i a rātou.
3) Ngā taputapu me ngā pūmanawa rorohiko o te Apple iMac
Nā te pai haere o ngā hangarau rorohiko, kua kore ō mātou taiwhanga whakawaiwai reo ināianei, ā, kua whakahouhia ngā taputapu me ngā taiwhanga rorohiko. I whiriwhirihia e mātou ngā taputapu me ngā pūmanawa rorohiko o Apple iMac hei hangarau e tika ana. Kei ia wāhi mahi rorohiko kua tāpirihia ngā pūmanawa rorohiko Windows XP me Mac OS 10.5 me te tāpiri anō hoki o ētahi atu pūmanawa rorohiko. Kua tāpirihia te pūmanawa rorohiko e kīia nei ko Apple Remote Desktop 3 ki te wāhi mahi o te kaiwhakaako hei āwhina i tana whakaako. Kua honoa taua wāhi mahi ki te tukuata me te papa whakaata a mua o te akomanga kia kite ai ngā ākonga katoa i te mata o tā te kaiwhakaako rorohiko.
Kua whakakotahitia te taputapu e kīia nei ko Korg GEC3 ki te pūnaha rorohiko. He momo taputapu rorohiko te Korg GEC3 kia taea ai ngā ākonga te whakawhitiwhiti kōrero, whakaaro hoki tae atu anō hoki ki te kaiwhakaako. Mā te Korg GEC3 me te pūmanawa rorohiko e kīia nei ko Apple Remote Desktop 3 ka taea e te kaiwhakaako te rongo me te kite ia akonga, ia akonga i ā rātou rorohiko, ā, kia whakaaturia hoki te mata rorohiko a tētahi akonga ki te katoa o ngā ākonga tae atu anō hoki ki te whakaatu i ngā kōnae whakarongo me ngā kōnae whakaata ki ngā ākonga hei tauira papai mā rātou.
Nā te whakakotahi o te taputapu Korg GEC3 me te pūmanawa rorohiko Apple Remote Desktop 3 i roto i te taiwhanga rorohiko o Te Ara Poutama kua whānui haere ngā mahi ka taea ki reira, tae atu anō hoki ki te whakaako i ngā reo. Nō konā, kua kore ngā whakawaiwai reo o mua, ā, kua kore taua hangarau nui te utu. Ahakoa he mea hou te hangarau nei kua whakapono mātou ka pai ake te whakaako ā-kanohi o ngā akoranga reo Māori.
Nā te whakakotahitanga o te rautaki ako rorohiko me te hanga i te pūnaha rorohiko hei ako i te reo Māori ki ngā rauemi o Te Whanake, ka ngāwari ake te huarahi kia whanake ai te reo Māori hei reo mō te motu. Ko te ngāwari o te ako me te iti o te utu he kaupapa nui whakaharahara nō te kaituhi o Te Whanake. Kua kore he utu mō ētahi o ngā rauemi mā ngā ākonga o te reo Māori ināianei mā te ipurangi ahakoa kei hea. He pai ake te tohatoha haere me te iti iho o te utu o ngā rauemi mā ngā ākonga me ngā kaiwhakaako.
Te ahu whakamua
Ka whai hua te rautaki pūnaha rorohiko hei āwhina i ngā ākonga me ngā kaiako. Ko te mea nui ko te mānawa o aua rōpū e rua. Ki tā ngā ākonga, mā ēnei rauemi e kaingākau ana rātou ki te ako i te reo, ā, he pai ake te ako. Ki a rātou, nā te pūnaha rorohiko i pai ake ai anō hoki te ako me te aromatawai. Kei te rangahauhia tēnei kaupapa i tēnei wā, arā, kia mōhio ai he pai ake te ako mā ēnei rauemi rorohiko, kāore rānei. Ā taihoa pānuitia ai te pūrongo. I hangaia te pūnaha rorohiko i te tau 2006, ka whakamātauria i te tau 2007, ā, kei te whakamahia e Te Wānanga Aronui o Tāmaki Makau Rau ināianei. Kua whakaaetia anō hoki mā ngā whare wānanga me ngā kuratini o Aotearoa me Te Waipounamu e whakamahi, ā, kāore he utu. Ko ngā aukatinga o mua ko ngā āhuatanga hangarau, ahurea hoki, he hou nō te pūnaha rorohiko nei mō te reo Māori. Kua kore he aukatinga ināianei, me te koa o ngā ākonga me ngā kaiwhakaako.
Kua whakatakotoria te mānuka mā ngā kaiwhakaako e tiki mai kia tika, kia māmā te tohatoha rauemi ā-waea, ā-rorohiko hoki. He nui ake ngā huarahi ināianei mō ngā iwi taketake o te ao ki te hopu, ki te whakawhanake, ki te whakahōrapa i ō rātou ake reo me ā rātou tikanga.
Ko te mea nui whakaharahara kua wātea tātou ki te whakamahi i ngā mea papai o mua, i te reo, kia honoa ai aua taonga ki ngā mea papai o ngā wā kei te heke mai. Kei te mōhio mātou mā ngā rauemi rorohiko ka ora ai aua taonga.
He papakupu
| hangarau | technology |
| hangarau whakaaturanga | information technology |
| hangarau whakawhitiwhiti whakaaro | communications technology |
| kōnae ipurangi | podcast, digital media files |
| kōnae whakaata | video file |
| kōpae | disk, CD |
| mata ipurangi | media browser, internet browser |
| pae tukutuku | website |
| pakihere rokiroki | to podcast, podcasting |
| paki waituhi | animation |
| papa whakaata | screen |
| pūmanawa rorohiko | computer software |
| pūnaha rorohiko | computer system, computer platform, digital platform |
| rautaki | strategy |
| rīpene whakarongo | cassette tape, audiotape |
| rokiroki | podcast, digital media files |
| taru paoho | portable media player, digital audio player |
| tukuata | projector |
| whakawaiwai reo | language laboratory |
- Te Ara Poutama, Faculty of Māori Development, Te Wānanga Aronui o Tāmaki Makau Rau, Pūrangi Motuhake 92006, Tāmaki Makau Rau 1142, Aotearoa
- Nā John Moorfield i hanga.
- Nā Te Amorangi Mātauranga Matua ECDF te pūtea mō Te Whanake kei te ipurangi, ā, nō Te Whare Wānanga o Ōtākou te manatārua me te raihana whakaae ki a AUT.
- Nā Te Reo Tātaki te raihana whakaae kia whakaaturia a Te Kākano me Te Kai a Te Rangatira mā te ipurangi.
- A taihoa whakawhānuitia ai ngā kohikohinga ā-rorohiko.
- Nā Kura Productions Ltd, Pouaka Poutāpeta 104 124, Lincoln North Waitakere 0654, Aotearoa.
![]() |

